Mjólkursykursóþol

Þeir einstaklingar sem ekki geta melt mjólkursykur teljast vera með mjólkursykursóþol. Mjólkursykur eða laktósa er að finna í flestum mjólkurvörum, en hann er tvísykra sem samanstendur af einsykrunum glúkósa og galaktósa. Auk kúamjólkur er mjólkursykur einnig að finna í móðurmjólk og mjólk annarra spendýra. Nokkuð mismunandi er hve mikla mjólk þeir þola sem hafa mjólkursykursóþol, en þó ættu flestir að geta neytt mjólkur að einhverju marki án óþæginda, eins og fram kemur hér að neðan.


Hvernig lýsir mjólkursykursóþol sér?

Mjólkursykurinn er brotinn niður af ensíminu laktasa í smáþörmum í einsykrurnar glúkósa og galaktósa, sem eru auðveldlega frásogaðar úr þörmum í líkamann. Sé ensímið ekki til staðar eða ekki í nægilega háum styrk í smáþörmum fer mjólkursykurinn allur eða að hluta til ómeltur niður meltingarveginn í ristil þar sem þarmabakteríur gerja hann. Við gerjunina getur myndast mikið af sýrum, vetnisgasi og metangasi, og óþægindi geta skapast fyrir einstaklinginn og hann fengið uppþembu og vindverki, og jafnvel niðurgang og magakrampa.
 

Tíðni mjólkursykursóþols

Mjólkursykursóþol er afar algengt í heiminum, talið er að 70% mannkyns sé með mjólkursykursóþol á einhverju stigi. Tíðnin er mjög mismunandi eftir kynþáttum, t.d. er hún talin vera nánast 100% meðal fullorðinna í mörgum löndum Afríku, Asíu og Suður-Ameríku. Tíðnin er lægri í Evrópu og lægst hjá fólki af norrænum uppruna. Af Norðurlöndunum er tíðnin hæst í Finnlandi, eða 6,4%, en lægri í Svíþjóð og Danmörku. Reikna má með að tíðni mjólkursykursóþols sé hvað lægst á Íslandi, en engin rannsóknagögn eru til hérlendis um raunverulega tíðni. Erfðarannsóknir hafa sýnt að gen, sem er að finna í einstaklingum sem eiga ættir að rekja til víkinga, tengist því hve mikið af ensíminu laktasa myndast. Er þess sérstaklega getið að á Íslandi sé hlutfall þessa gens hæst, en hlutfall þess fari síðan landfræðilega minnkandi eftir því sem sunnar dregur í Evrópu. Þetta gen, eða skortur á því, er líklega helsta ástæða þess að stór hluti jarðarbúa á í vandræðum með að melta mikið magn mjólkurmatar í einni máltíð.

Flest ungbörn í heiminum eiga ekki í neinum vandræðum með að melta mjólkursykur og þrífast því vel bæði á móðurmjólk og ungbarnaþurrmjólk. Meðfæddur skortur á laktasa er þó þekktur en afar sjaldgæfur. Hjá þeim sem hafa mjólkursykursóþol minnkar laktasaframleiðslan yfirleitt strax á barnsaldri og er oft komin niður í 5-10% af framleiðslu á fyrsta aldursári hjá börnum við 5 ára aldur.

Greining mjólkursykursóþols

Hægt er að greina mjólkursykursóþol klínískt ef einstaklingur hefur haft vindverki og uppþembu eftir mjólkurneyslu. Staðfesting á að um mjólkursykuróþol sé að ræða með því að láta einstakling neyta ákveðins magns af mjólkursykri og fylgjast með blóðsykri. Hækki hann ekki marktækt eru allar líkur á að um mjólkursykursóþol sé að ræða. Mjólkursykursóþol er einnig hægt að greina með því að mæla vetnisgas í útöndunarlofti sem myndað er af bakteríum í þörmum við niðurbrot á ómeltum mjólkursykrinum.


Hve mikið af mjólkurvörum má borða?

Mjög misjafnt er hve mikla mjólkurneyslu einstaklingar með mjólkursykursóþol geta leyft sér án óþæginda og má segja að hver og einn verði að prófa sig áfram. Nýlegar rannsóknir sýna þó að flestir hafa mjólkursykursóþol á tiltölulega vægu stigi og þola sem samsvarar ½ til 1 glasi af mjólk með hverri af þremur aðalmáltíðum dagsins. Þó eru til einstaklingar sem þola mjög litla neyslu mjólkursykurs.

Sýrðar mjólkurafurðir innihalda mjólkursýrugerla, sem brotið hafa niður hluta mjólkursykursins, og gætu því verið auðmeltari af þeim sökum. Einnig eru nú á boðstólum ýmsar mjólkurvörur þar sem megnið af mjólkursykri er sérstaklega klofið í einsykrurnar glúkósa og galaktósa og má finna lista yfir þær vörur hér.


Mjólkursykuróþol stafa af því að mjólkursykur meltist ekki og fær viðkomandi meltingartruflanir, t.d. krampa og uppbelging. Þær orsakast af skorti á hvatanum laktasa sem myndast í smáþörmunum og annast niðurbrot á mjólkursykri (aðalsykurtegundinni í mjólk) í einfaldari sykrur sem síðan frásogast í líkamanum.
Flestir þeir sem fá meltingartruflanir af mjólkursykri geta samt neytt matar sem inniheldur mjólkursykur án þess að fá einkenni mjólkursykuróþols. Nauðsynlegt er að læknir greini mjólkursykuróþol með sérstökum aðferðum, því að kviðarholsverkjum sem það orsakar er hægt að rugla saman við aðrar meltingartruflanir.
Mjólkuróþol er áhættuþáttur vegna beintaps og beinþynningar sem skapast vegna þess að fólk forðast neyslu mjólkurvara og lækkar því hugsanlega kalkneyslu. Fólk með mjólkuróþol þarf að vanda neysluvenjur sínar til þess að tryggja neyslu á nægjanlegu kalki. Það þarf þó ekki að forðast allar mjólkurvörur. Fólk með mjólkuróþol þolir oft jógúrt með lifandi gerlum, vegna þess að gerlarnir framleiða laktasa og sumar tegundir harðra osta innihalda svolítið af þessum hvata.

 

Eftirfarandi Vörur henta flestum þeim sem hafa mjólkursykuróþol.

Létt súrmjólk - laktósafrí
Hleðsla í fernu með súkkulaðibragði

Sykurskert Kókómjólk
Skyr.is drykkur - bláber
Skyr.is drykkur - hindber og bananar
Skyr.is drykkur - jarðarber
FrúTína jógúrtdrykkur með bláberjum og jarðarberjum
FrúTína jógúrtdrykkur með eplum og perum
FrúTína jógúrtdrykkur með skógarberjum